Felsefeden İlk Isırıklar ya da Hatırlatma Dozu

SabitFikir, Kasım 2024

Deleuze; hayatı dönüştürmeye kadir, birbiri üzerine tahakküm kurmayan, hiyerarşi üretmeden birbirlerini etkileyebilen, ayrık üç düşünce gücü tanımlar. Bu güçler, düşüncenin katılaşmasının önüne geçebilirler ve sağduyu ile uzlaşıma dayalı, kabul görmüş (ya da dayatılmış) kalıplaşmış düşünme biçimlerini sarsma ve hayatın sınırlarını genişleterek büyütme imkanlarını oluşturabilirler. Bunlar, gündelik olanın ötesinde bir hayat gücünü; değişimin, oluşun gücünü ortaya çıkarabilir ve hayatın kendisini genişletmesine ve zenginleşmesine uzanabilir. Bunlardan birincisi bilimdir; şeyler arası ilişkileri fonksiyonlar üzerinden kurar ve bir referans düzleminde işler. İkinci düşünce gücü sanattır; üretilen duygulanımlar ve algılanımlar bir öznel bakış açısına yerleşmesine rağmen yanlı ve düzenleyici öznelerden özgürleşip nesneleşebilir, bu yeni nesnel duygulanımlar ve algılanımlar hayatı genişletebilir. Üçüncü düşünce gücü felsefedir. Felsefe, kavramlar yaratarak, dilin ve önceki düşünce kalıplarının-yordamlarının, düşünce üzerindeki tahakkümünü kırabilir. Bu kavramlar; etiketlemek, temsil etmek ya da yaftalamak yerine sorunlara ilişkin yeni bir düşünme biçimi sunabildiğinde hayatı genişletip zenginleştirme gücüne kavuşurlar. Bu üç gücün uyumsuzluğu burada bir fırsat ortaya çıkar; uyumun şekerli baygınlığı içinde hayatı dondurmayız ve “farkı fark ederek” hayatı genişletmeye ve oluşa açık kalırız.

Bu ay kişisel gelişim konusu derginin merkezinde olunca, Kararsız Okur’a bunun bir iki adım ötesini davet ederek sabitfikir’i çeşitlendirmek istedim. Düşünmenin daha kesif ve hayatı zenginleştirmeye niyetli yolu olarak felsefeye yüzümüzü çevirdim. Ağır felsefe kitapları yerine daha ilk lokmadan ısırılabilir, kolay okunabilir diğer yandan güçlü felsefe kitaplarından müteşekkil bir listeyi hedefledim. Böyle olunca ikincil kaynaklar öne çıktı, aynı konuya farklı perspektiften bakan farklı kitapları da listeye koydum. Kendi tecrübelerimden yola çıktığım için benim listem kıta felsefesi merkezli oldu; analitik felsefe ve doğunun etkili düşünce akımları gibi kimi okyanuslar bu sayfanın ağırlık merkezinden uzak kaldı. Madem bu kadar öznel bir liste elimdeki; o zaman baştan sona akışlarına meftun olduğum felsefe kitaplarını da bir adım öne çıkartıp bir “yıldızlı liste” oluşturdum.  

Yıldızlı liste:

1.      Kıta Avrupası Felsefesine Giriş / Rousseau, Kant, Hegel’den Foucault ve Derrida’ya

 – David West

a.      “Bu kitap, Kıta felsefesi geleneği konusunda açık, özlü ve kolay okunabilir bir giriş kitabı. Rousseau, Kant, Hegel ve Schopenhauer’den Feuerbach, Marx, Kierkegaard, Dilthey ve Nietzsche’ye ve oradan Husserl, Heidegger, Gadamer, Sartre, Foucault, Derrida, Lyotard ve Habermas gibi geçtiğimiz yüzyılın büyük isimlerine uzanan, kendi içinde farklı eğilimleri barındıran Kıta geleneğinin zorlu metinleri için kapsamlı ve kullanışlı bir kılavuz.”

2.      Post-yapısalcılık ve Postmodernizm – Madan Sarup

a.      “Madan Sarup’un eldeki çalışması, bu felsefelerin serpilmesini sağlayan önde gelen düşünürlerin (Lacan, Derrida, Foucault, Deleuze, Guattari, Cixous, Irigaray, Kristeva, Lyotard ve Baudrillard) ürettikleri düşünceler ile bu düşüncelere getirilen eleştirilerin anlaşılmasında ‘eleştirel bir giriş kitabı’ olarak önemli bir işlevi yerine getirmektedir.”

3.      Spinoza’nın Sevinci Nereden Geliyor – Çetin Balanüye     

a.      “Bu kitap, hüzne âşık bir iklimde sevinci yüceltiyor. Sevinci çoğaltmak için muhakkak okumamız, üzerine düşünmemiz gereken bir kitap...” - Doç. Dr. Selçuk Şirin

4.      Gilles Deleuze – Claire Colebrook

a.      “Colebrook, Deleuze’ün felsefeci olarak ne önerdiğini anlamak istiyorsak, öncelikle felsefenin sanat ve bilimle niçin ilişkili olduğunu anlamamız gerektiğini söylüyor bize, çünkü Deleuze önemli felsefi fikirlerini bilim ve sanattan yararlanarak geliştirmiş bir felsefeci.”

5.      Katı Olan Her Şey Buharlaşıyor – Marshall Berman

a.      “Modernizm çocuklarını yiyor...Yoksa her şey zaten yüzyılımızın ta başında yapılan Faustvari bir kontratın sonuçları mı? 20. yüzyılın enerjisi ve sefaleti, Petersburg’dan New York’a...”

6.      Eros’un Istırabı – Byung-Chul Han

a.      “Düşünme ancak Eros'la artırılabilir. Düşünebilmek için bir dost, bir âşık olmuş olmak gerekir. Eros olmadan düşünce bütün canlılığını, bütün huzursuzluğunu kaybederek tekrara düşer, gerici bir hal alır. Eros Başka'ya duyulan arzuyla düşünceyi cesaretlendirir.”

7.      Çağdaş Kıta Felsefesi – Zeynep Direk

a.      “Bergson’un zaman felsefesi, Husserl fenomenolojisi, Heidegger’in varlık anlayışı, Sartre’ın diyalektik akıl ve özgürlük felsefesi, Levinas’ın başkalık etiği yanında, bu kitapta, Arendt’in totalitarizm ve kötülük anlayışı, Merleau-Ponty’nin beden ve ten felsefesi, Simon de Beauvoir’nın muğlaklık etiği, Deleuze ve Guattari’nin fark ve tekrar felsefeleri ve son olarak Derrida’nın dekonstrüksiyonu ele alınacaktır.”

8.      Filmozofi – Daniel Frampton

a.      “Sinemayı başlı başına felsefi bir alan, bir düşünme çabası olarak gören yazar ve sinemacı Daniel Frampton, getirdiği yeni yönteme "filmozofi" adını veriyor”

Liste:

9.      İlkçağ Felsefesi Tarihi – Ahmet Arslan

a.      “Yunan felsefesi ve buna dayanarak biçimlenen düşüncenin insanlık tarihine yaptığı en büyük katkı "zihnin keşfedilmesi"dir. Bu "keşfin" sonucunda oluşan düşünceleri, onları temsil eden filozofları, kuramlarını ve bunların arkalarında yatan sistematik yöntemleri bilmeden ilkçağ felsefesinin doğru bir biçimde kavranamayacağı açık bir gerçektir.”

10.   Aydınlanma Rüyası: Modern Felsefenin Yükselişi – Antony Gottlieb

a.      “Aydınlanma Rüyası, Galileocu bilimsel devrimin ve kanlı din savaşlarının ardından Descartes, Hobbes, Spinoza, Locke ve Leibniz’in felsefi sorgulamalarıyla temelleri atılan Aydınlanmanın, sonraki yüzyılda Hume, Voltaire ve Rousseau gibi filozofların tartışmalarıyla Avrupa’nın kültürel coğrafyasında nasıl büyük bir zihin devrimine yol açtığını inceliyor.”

11.   Yalanın Siyaseti: Post-Truth – Yalın Alpay

a.      “Yirmi birinci yüzyılda yalan, siyasetçi ve yönetilenlerin ortaklaşa inşa ettiği bir olguya dönüştü. Yeni olan, siyasetçilerin yalanları değil, kitlelerin buna verdiği tepkidir. Hakikatin önemsizleşmesi (post-truth), toplum görüşlerinin oluşmasında duyguların ve kişisel inançların, hakikatin önüne geçmesidir.”

12.   Deliliğe Övgü – Desiderius Erasmus

a.      “Deliliğe Övgü, yedisinden yetmişine kadar herkesin deli olduğu düşüncesine dayanır. Erasmus’a göre delilik, en büyük meselelerden en önemsiz konulara kadar, her zaman insanların ve toplumun hâkimidir.”

13.   Sokrates Öncesi ve Sonrası – Francis Macdonald Cornford

a.      “Sokrates kimdi? Batı uygarlığı için kamil insan, bilge filozof modeli mi, yoksa Yunan düşüncesinin doğacı temellerinden ayrılarak mistisizm içinde kaybolmasına yol açan kişi mi?”

14.   Korku ve Titreme – Soren Kierkegard

a.      İbrahim´in seyahati Kierkegaard´ın Korku ve Titreme´sinin merkezi temasıdır. … Eser tartışma amaçlıdır ve bunu gerçekleştirmek için Kierkegaard bizim öyküde anlatılan ıstırabın doğasına odaklanmamızı istemektedir.”

15.   Paul Ricoeur’de Temellük ve Tahayyül – Selami Varlık

a.      Fransız filozof Paul Ricoeur’ün hermeneutiği, bu tür sorunları derinlemesine tartışma imkânı sunar. Ricoeur için bir metnin temellük edilmesi, yani okurun onu kendine mal etmesi, tarihsel mesafenin kapatılması sayesinde anlamın, doğrudan okurun dünyasına hitap etmesidir.

16.   Yapısalcılık – Olivier Dekens

a.      “Olivier Dekens bu kitabında yapısalcılık ve post-yapısalcılık akımının temel tezlerini, başta yapısalcılığın fikir babası Saussure olmak üzere, Jacobson, Benveniste, Lévi-Strauss, Barthes, Lyotard, Deleuze, Foucault, Althusser, Lacan, Derrida gibi temsilcilerinin veya akımın “dostu” eleştirmenlerinin görüşleri ışığında inceliyor.”

17.   Hegel’den Nietzsche’ye – Karl Löwith

a.      “Löwith bu klasiğinde Hegel ve Nietzsche’yi 19. yüzyıl Alman düşüncesinin tarihinin iki ucu olarak konumlandırıyor. Hegel ve Nietzsche yüzyılın tarihinin başı ve sonudur, ama düşüncenin kendisi söz konusu olduğunda baş ile son adeta yer değiştirir.”

18.   Ortaçağ İslam Felsefesine Giriş – Oliver Leaman

a.      Oliver Leaman'ın, çevirisini sunduğumuz bu kitabı, ortaçağ İslam dünyasındaki felsefi kavgalara bir giriş mahiyetindedir. … Yazar, Farabi, İbni Sina, Gazzali, İbn Rüşd ve Musa İbn Meymun'un sözünü ettiğimiz bu ve ilgili konulardaki kanıtlarının oldukça geniş bir tahlilini vermektedir.”

19.   Kant’tan Hegel’e Alman İdealizmi – Erman Rutli

a.      “Schelling bir mektubunda Hegel’e ‘büyük Kant’ hakkında şöyle diyordu: “Kant bize sonuçları verdi, ancak öncüller hâlâ eksik.” Bu kitap, bu öncülleri arayış çabasının felsefe tarihinin gördüğü en büyük düşünce sistemlerinden birinin ortaya çıkmasına nasıl yol açtığını göstermeyi amaçlıyor.”

20.   Rousseau, Kant, Goethe – Ernst Cassirer

a.      “18. Yuzyıl kültürünün temel meselelerine ve duşunce iklimine de ışık tutuyor. Yaşam tarzları ve karakterleri bakımından olduğu kadar uslupları açısından da birbirlerine taban tabana zıt görunen Kant ve Rousseau arasında aslında nasıl derin bir fikri akrabalık olduğu Cassirerin yorumlarında açığa çıkıyor.”

21.   Upanişadlar / İnsanlığın İlk Felsefi Metinleri – Der: Max Müller 

a.      “Ne ak ne kara, ne sebep ne sonuç, ne geçmiş ne gelecek olarak gördüğün şeyi bana anlat.”

22.   Meditasyonlar – Rene Descartes

a.      “Descartes Meditasyonlar'da, duyularıyla algıladığı bütün bilgileri yeniden inşa etmeye çalışırken sadece mutlak ve kesin bilginin peşinden gider. Bir şeyden kesin olarak emin olmadığımızda ondan şüphe etmemiz gerektiğini öne sürer; kendinden de şüphe ettiği için var olduğu sonucuna varır.”

23.   Baudrillard ve Milenyum - Christopher Horrocks

a.      “Baudrillard'ın bu pencere ya da çerçeveden yararlandığını söylemek istemiyorum. Bu durum daha çok, yirminci yüzyılın ikinci yarısından itibaren eleştirel bir bakış açısı olmaktan ziyade bir yüke dönüşmeye başlayan modernitenin bir özelliğiydi.”

24.   Michel Foucault'da İktidar ve Direnme Odakları – Ali Akay

a.      “Foucault; epistemelerdeki kopuşlar, süreksizlikler üzerine bir tarih anlayışını ortaya koymuştur. Nietzsche’den kaynaklanan insanın ölümü teması üzerine odaklanmıştır. Foucault’nun feminizm ve postmodernlik ile ilişkisinin kurulmaya çalışıldığı kitap ve metinlerin tersine onun postmodern söylem ile alâkalı olmadığını göstermek istedim.”

25.   Yapıdan Sonraki Yol – Thomas Kuhn        

a.      ““Paradigma” kavramının bilimsel-teorik dünyanın da dışına taşarak yaygınlaşması, onun eseridir: Thomas Kuhn’un 1962’de yayımlanan Bilimsel Devrimlerin Yapısı kitabı, bakış açısını, düşünme biçimini tanımlayan bu kavrama “şöhret” kazandırmıştı. Elinizdeki kitap, bu çığır açıcı eserindeki hipotezleri üzerine düşünmeyi sürdüren Kuhn’un ilginç sorgulamalarını yansıtıyor.”

26.   Doğu Felsefesi / Yeni Başlayanlar İçin – Jim Powell

a.      “Jim Powell; Hindistan, Çin, Tibet ve Japonya’nın ana felsefelerini herkesin anlayacağı şekilde dile getirmektedir. Buda, Konfüçyüs, Lao Tzu, Dogen gibi isimlerin anlayışlarıyla ilgili anlatımlar da derinlemesine aydınlatıcıdır.”

27.   Tarihin Bilinçdışı – Bülent Somay

a.      "’Bir çağın hakim fikirleri, o çağın hakim sınıfının fikirleridir’, amenna. Peki ama o çağın ezilen sınıflarının fikirleri, duyguları nereye gitmiştir bu denklemde? Tabii ki bastırılmış, o çağın bilinçdışına itilmiştir.”

28.   Yamuk Bakmak / Popüler Kültürden Jacques Lacan’a Giriş – Slavoj Zizek

a.      “Hitchcock filmleri, Stephen King, korku, bilimkurgu ve dedektif öyküleri, popüler romantik romanlar, günümüz kitle kültürü, Stalinist pornografi, Biçimsel Demokrasi, sonra Lacan, Hegel, Kant, Sade ve diğerleri... Hepsi bir arada, yan yana. “

29.   Varlığın Şiiri / Heidegger’i Anlamak – Timothy Clark

a.      “Bu kitap, Kıta felsefesinin kurucu düşünürü Martin Heidegger’in karmaşık düşünce dünyasına anlaşılabilir bir giriş yapıyor. Heidegger’in sanat ve dil ile olan ilişkisine odaklanarak estetik ve edebiyat eleştirisi üzerinden bir okumanın imkânını arıyor.”

30.   Schmitt’ten Habermas’a Çağdaş Politik Felsefe – Efe Baştürk

a.      “Bu kitap, Schmitt'ten Habermas'a çağdaş politika felsefesinin yedi figürünü yedi tabloda sunmaktadır. Hannah Arendt,  Leo Strauss, Carl Schmitt, Eric Voegelin, Jürgen Habermas, John Rawls, Quentin Skinner…”

31.   İbn Arabi ve Derrida / Tasavvuf ve Yapısöküm.- Ian Almond

a.      “Ama bu kitap, Pamuk'un şakasındaki gibi, İbni Arabî'nin tüm zamanların varoluşçusu ya da postyapısalcısı olduğunu iddia etmek yerine, tasavvufu ve yapısökümü anlamayı amaçlıyor. Benjamin'in bir kavramını istismar ederek kullanırsak, farklı parçaların aynıya, yani kırılmış bir çömleğe, aidiyetini hatırlama arzusudur bu çalışma.”      

32.   Henri Bergson / Değişimin Felsefesi – Wildon Carr

a.      “Bergson için yaşam bir yaratma sürecidir: Bir anda gerçekleşen ya da kesintili bir süreç değil, durmaksızın her an gerçekleşen bir süreç. Tıpkı bir nehrin akışı gibi yaşam da kesintisiz ilerler, sürüp gider. Bu anlamda Bergson felsefesi bir yaşam felsefesidir. Bergson felsefesini, kendisinden önce gelen tüm antik ve modern sistemlerden ayıran şey budur.”