Dünya Edebiyatında Savaş
SabitFikir, Aralık 2024
Homo Homini Lupus. İngiltere’deki iç savaşın yıkımı ve acılarına şahit olan Hobbes’a göre insan insanın kurdudur. Hobbes’a göre doğa halinde, ortak bir otoritenin yokluğunda insanların kendini koruma güdüsü, rekabeti ve birbirlerine duydukları güvensizlik çatışmayı doğurur. Buradan hareketle Hobbes, devletin esas görevini bireysel güvenlik olarak tanımlar. Mitolojik bir canavardan adını alan Leviathan, bireylerin bazı haklarından feragat etmesiyle gücü kendi elinde -devletin elinde (onun dönemi için bir hükümdarın elinde)- toplayarak çatışmaları bitirir. Toplum sözleşmesi bu güç devrine ve hak feragatine dayanır. Sözleşme öncesi doğa durumunda kargaşa ve şiddet hâkimdir. Buna karşılık Jean-Jacques Rousseau’ya göre ise insan doğa durumunda -en ilkel haliyle, medeniyetle kirlenmemiş haliyle- mutludur; çatışmadan uzaktır, varlığını korumak ile başkalarıyla duygudaşlık kurmak temel nitelikleridir. Bu durumda insanlar baskıdan uzaktır; aralarında savaş ve mücadele bulunmaz. Uygarlık ve uygar toplum ile doğal insanın bu hali bozulmuştur. Bu toplumlar, sınıfları-kastları ortaya çıkarmak olsun, iyi-kötü kavramlarını belli erdemlere bağlamak olsun, savaşın tohumlarını bireylerin içine yerleştirir. Bu özcü yaklaşımların yanında, Sartre’ın varoluşçuluğu insanın önceden belirlenmiş bir özünü reddeder; varoluş özü önceler. İnsanın önceden belirlenmiş bir doğası yoktur; tecrübeleri esnasında kendini oluşturur. Yapısalcılık gibi akımlar ise özerk insan öznesini belirleyici merkez olmaktan çıkarır. Burada insan, savaşın ve çatışmanın tek belirleyici unsuru değildir artık; onu aşan dilsel, kültürel ve toplumsal yapıların içinde düşünülür.
Bu ay, savaşın yakıcılığıyla tutuşmuş toprakların ateşi sabitfikir’in ve Kararsız Okur’un da yüreğini bir kez daha sardı ve edebiyatta savaş konusuna döndük. Kararsız Okur’un yüzünü dünya edebiyatında savaş kitaplarına çevirdik.
1. Batı Cephesinde Yeni Bir Şey Yok – Erich Maria Remarque
a. “Bırakılmış çocuklar gibiyiz, ama yaşlı başlılar kadar deneyimiz var. Kaba saba, kederli ve yalnızız; bizler mahvolduk.”
2. Boyalı Kuş – Jerzy Kosinski
a. “İnsanlar anlaşamadıklarına göre, dilsizliğin de önemi yoktu.”
3. Ama Fareler Uyurlar Geceleyin – Wolfgang Borchert
a. “Annem her sabah söyler, paltonu giy, kasım ayındayız, der. Ama nereden bilecek paltomun olmadığını. Yaşamıyor ki artık.”
4. Ordular – Evelio Rosero
a. "Sağ kalan kediler odayı terk ediyor, hiçbir zaman olmadığım kadar yalnız kalıyorum, evet şimdi tam anlamıyla yapayalnızım, Otilia, sen gittin gideli günlerin hesabını şaşırdım."
5. Savaş Artığı – Ha Jin
a. “Bir general bir muharebenin sonucunu değerlendirdiğinde, bizim ordumuzun kayıplarıyla karşılaştırıldığında düşmanın zayiatı şu kadar, diye sayıları düşünür. En büyük zafer, pek çok insanın sayılara dönüşmesidir. Bu savaşın suçudur.”
6. Toprak Ana – Cengiz Aytmatov
a. “Zaman akıp gidiyor ve hiçbir saat bir öncekine benzemiyor.”
7. Aslan Asker Şvayk - Jaroslav Hasek
a. “Aslında, her asker de evinden çalınmış sayılmaz mı?”
8. Madde 22 – Joseph Heller
a. "Hastanede rahat ediyordu, çünkü hastanede sizden bekledikleri tek şey ölmeniz ya da iyileşmenizdi."
9. Çanlar Kimin İçin Çalıyor – Ernest Hemingway
a. “Herkes yapabileceğini, gerçekten yapılabileceği şekilde yapmak zorundadır.”
10. Direnmenin Estetiği – Peter Weiss
a. “Gözlerimi adamakıllı açmalıydım, yaşanmışın sonuçlarını taşımak irade işiydi.”
11. Kitap Hırsızı – Markus Zusak
a. “Sanırım insanlar küçük yıkımları izlemekten hoşlanıyor. Kumdan kaleler, kâğıttan evler, böyle başlıyorlar. Asıl büyük yetenekleri ise işleri büyütebilmeleri.”
12. Ateş: Bir Takımın Güncesi – Henri Barbusse
a. “Bizden sonra yaşayacak olanlar, önüne geçilmez ilerlemeler sonunda vicdanlarında önüne geçilmez bir denge kurulduğu zaman, bu insanların birbirlerini öldürmelerini, bu buluşmaları ve bu kahramanlıkları hangi gözle görecekler acaba?”
13. Kızıl Kahkaha – Leonid Andreyev
a. “İnsan rolü yapıyorsunuz, ama eldivenlerinizin altındaki sivri pençelerinizi görüyorum. Makul konuşmalarınızın ardında saklanan paslı zincirlerin şakırdayan gizli deliliğini işitiyorum…”
14. Askerin Dönüşü - Rebecca West
a. “Anlaşılan insanın âşık olduğu biriyle baktığı bir şey ebediyen özel bir değer kazanıyor.”
15. Uçurtma Avcısı – Khaled Hosseini
a. “Senin bu kadar mutlu olmana, ancak senden bir şey almaya hazırlandıkları zaman izin verirler.”
16. Sempatizan – Viet Thanh Nguyen
a. “Yerinden edilmiş insanlar, gönülsüz birer zaman yolcusu olarak, bir yandan da iki ayrı saat dilimi içinde yaşıyordu, burası ve orası, şimdi ve geçmiş.”
17. Periyodik Tablo – Primo Levi
a. “Fizik nesneldi: Zarif bir zihin jimnastiği, yaratılanın aynası, insanoğlunun gezegendeki yaşam anahtarıydı. Ama yaratılanın, insanın ve gezegenin statüsü neydi ki?”
18. Transit – Anna Seghers
a. “Boşuna bir bekleyiş cehennemin kendisidir.”
19. Gri Ruhlar - Philippe Claudel
a. “Ani ölümler güzel olan her şeyi beraberinde götürse de, onları aynı zamanda hiç değiştirmeden saklar.”
20. Sevgili Bay Morgan - A. J. Pearce
a. "Hepimizin sendelemek için geçerli nedenleri vardı. Eminim ihtiyaç duydukları tek şey arkadaşça bir destekti, iradesizlik üzerine bir nutuk değildi."
21. Mahşerin Dört Atlısı – Vicente Blasco Ibanez
a. “İnsanoğlu kendi bencilliğine uygun düşen her şeyi mantıklı ve akla sığar kabul ederek gerçeğin üstüne çıkarmaya eğilimlidir.”
22. Savaş ve Savaş - Laszlo Krasznahorkai
a. “Bazen durmak ve her şeyi bırakmak istiyorum, öylesine, dedi, uzun süre sustuktan sonra ekledi: Çünkü içimde bir şey kopuyor, yoruluyorum.”
23. Göremediğimiz Tüm Işıklar - Anthony Doerr
a. “Bazen fırtınanın göbeğinde olmak, en güvenli yerde olmak demekti.”
24. Bir Ölüm Bağışlamak – Marguerite Yourcenar
a. “Aşk konusunda da, süssüz bir kusursuzluk yanlısıyım.”
25. Kaputt - Curzio Malaparte
a. "Bir tek kan damlasının" dedim ...’koskoca kentleri yaktığını görmüşümdür ben ‘"
26. Sonsuz Kaçış - Joseph Roth
a. "Kıyıda duran bir adam için bütün sular aynıdır."
27. Güneş İmparatorluğu - J. G. Ballard
a. “Çevresindeki yere saçılmış pudranın üzerinde annesinin ayak izlerini görebiliyordu. Anlaşılan aşırı hevesli bir partner, muhtemelen tango öğrettiği Japon subaylarından biri tarafından bir o yana, bir bu yana sürüklenmişti.”
28. Çıplak ve Ölü – Norman Mailer
a. “Her şey hasta, her şey kokuşmuş. Çok doğru. Yalnız masumlardır sağlam olan ve bu masum insanlar kuşağı da artık yavaş yavaş tükenmekte. Sana şunu söyleyebilirim ki insanlığın hemen hepsi ölmüştür, şimdi yalnızca mezarından çıkarılmayı bekliyor.”
29. Bizden Biri – Willa Cather
a. “Mutsuz bir insanın yüzündeki hikâyeyi ne kadar değiştirebilirsin.”
30. Virginia Woolfe – Mrs. Dolloway
a. “Zamanın peşinden koştuk, ama fark ettim ki; geçmişin gölgesi hep daha hızlıydı.”
31. İngiliz Hasta – Michael Ondaatje
a. “Çünkü yankı, hiçliğe çarpıp heyecanlanan ruhudur sesin.”
32. Savaş ve Barış – Lev Tolstoy
“Bu devirde duyguları olan birinin iyi olabilme