Kolunu bacağını Mitolojiye ve Efsanelere Uzatmış Romanlar
SabitFikir, Ocak 2025
Özellikle Nietzsche’nin yorumuyla yeniden gündeme gelen Apollon-Dionysos ayrımına göre; Apollon akılla, biçim ile, uyum ve kontrol ile ilişkiliyken; Dionysos taşkınlıkla, tutkuyla, duyusallıkla ilişkilidir. Akılla ve modernite ile yan yana koyduğu Apollo’nun karşısında Nietzsche, Dionysos’u önemser (ve hatta belki sever); ancak bu ikisi arasında birbirini ortadan kaldıran bir diyalektik ilişki de kurmaz. Bilge Apollon aydınlık bilincin temsiliyken, bilinçdışı ve istenç Dionysos’ta cisimleşir. Sembolik Apollon, sistematiktir, argümantasyona dayanır, rasyonel düşünce ile ilişkilidir; aklın denetiminde olmayan istenç, doğal olanla, güdülerle ve arzularla ilişkili olansa Dionysos’tur. Bu iki mitolojik öge, sayısız sanat eserinde kendilerini gösterir. Çünkü bu ve benzeri mitolojik ögeler (arketipsel karakterler, tekrarlayan olay örgüleri ve semboller) toplumsal kültürel bilinçdışımıza zaman içinde sızıp yerleştikleri için okuyucularda bilinçaltı düzeyinde kolayca yankılanabilirler. Bunlar sırtında öncesinde üzerlerine yazılan her şeyi bulut olarak taşıdıklarından hepimizin bir ucundan tutabilecekleri tutarlılık düzlemlerinin kurulmasına katkı verirler. Mitolojik ögeler gibi kökleri ulaşılamayacak kadar derinde, üzerine söylenenler göğü delecek kadar yüksekte olan anlatı ögeleri, yazarların (ya da kitabın kendisinin) sahneyi kurmasını kolaylaştırıp üretim sürecinde dikkatin, enerjinin, kaynakların ve edebi araçların esas tartışmaya ayırılmasına yardım edebilirler.
Bu ay sabitfikir’e mitoloji konuk olunca; Kararsız Okur’a da kökünü bu kaynağa dayayan ya da efsanelerden beslenen romanları toplamayı düşündük. En az Apollon kadar Dionysos’unuz da bol olsun.
1. İsimler Evi – Colm Toibin
a. "Belki de ölümünden önceki günlerin ve ölüm şeklinin su an olduğu dünyada bir yeri yoktur."
2. Golem ve Cin – Helene Wecker
a. "Niye anlamıyorsun? İnsanların kötülük yapması bir nedene değil, ufacık bir mazerete bakar!”
3. Kız Erkekle Buluşur – Ali Smith
a. “Uzakta, başka bir boyutta, züppelikten ve ruhlarımızla bedenlerimizin dolaştığı pırıltıdan çok uzakta yeni bir gün doğmakta.”
4. Baba Yaga’nın Yumurtası - Dubravka Ugresic
a. “Hayat bir fok balığı gibi neşe içinde suda yuvarlanırken, hikaye açık denizlere yelken açar.”
5. Bin Gemi - Natalie Haynes
a. “Üstümde izini bırakan zaman değil, kahır.”
6. Pan’ın labirenti – Guillermo del Toro
a. “Ne var ki ölümde bile başarısızlık korkusu, hiçbir zafer kazanmadan ya da hiç kimse tarafından fark edilmeden öylece toprağa kapaklanarak yitip gitme korkusu vardı.”
7. Penelopia - Margaret Atwood
a. “Uyku görüp göreceğimiz tek dinlence; huzura erdiğimiz tek yer.”
8. Kokunun dansı – Tom Robbins
a. "Bir an farz et ki Öteki Taraf'a yolculuğumuzda birbirimizden ayrıldık. Eğer üzerimizde benzersiz, sadece bize ait bir kokunun izi olursa, ışık bulanık da olsa, görüşümüz bozuk da olsa, biçimimiz değişmiş de olsa, ölümün odalarında kaybolmuş da olsak birbirimizi yine de bulabiliriz."
9. Percy Jackson ve Yunan Kahramanları – Rick Riordan
a. “Gönlünde yatan şeyi gerçekleştirmek için kendine gerekçeler yaratmaya başladı. Ne komik. İnsanlar bunu her zaman yapar.”
10. Kırmızının Otobiyografisi – Anne Carson
a. “Herhangi bir şey hissetmek seni rahatsız eder. Herhangi bir şey hissederken görülmek seni çırılçıplak soyar.”
11. Lavinia – Ursula Le Guin
a. “Birbirimizi anlamamızı sağlayan ölüm değil, şiir. “
12. Pers Oğlan - Mary Renault
a. Tanrıların yanına git, yenilmez İskender. Çile Nehri süt gibi yumuşacık değsin tenine; seni ateşle değil, suyla yıkasın. Ölülerin bağışlasın seni; aldığından daha çok can verdin.”
13. Ulysses - James Joyce
a. “Kaçtığını sanıyorsun ama dönüp geldiğin yer kendi benliğin. Gittiğin en uzak yolun sonu hep eve dönüşün.”
14. Balıkçılar – Chigozie Obioma
a. “Gelecek biz ne hayal ediyorsak oydu. Üzerinde her şeyin hayal edilebileceği boş bir tuvaldi.”
15. Medusa - Rosie Hewlett
a. “Bir adamın işlediği kabahat için suçlanan ilk kadın ben değildim ve şüphesiz,son da olmayacağım.”
16. Yitik Kızlar - Alex Michaelides
a. “Dünyadan, onun tüm gürültüsünden ve acısından saklanmak; kendini işine verip burada, küçük, sarı evinden oluşan bu kozanın içinde kalmak istiyor.”
17. Ariadne - Jennifer Saint
a. “Dünya gece ve gündüz arasında kusursuz bir denge anındaydı ve ben çığır açacak bir olayın eşiğinde bekliyordum sanki.”
18. Mitos – Stephen Fry
a. “Birinin gözlerine baktığımızda onların kim olduğunu görmek için değil, onların gözlerinde bizim nasıl göründüğümüzü görmek için bakıyoruz.”
19. Sihrin En Koyu Tonu – V.E. Schwab
a. “İnsanların sorunu, gerçekten bilmek istemiyor oluşlarıydı. İstediklerini zannediyorlardı ama bilmek onları sadece daha perişan ediyordu.”
20. Kirke – Madeline Miller
a. “Bir engereğe avucunuzdan yemek yemeyi öğretebilirsiniz ama ısırma arzusunu içinden söküp alamazsınız.”
21. Cüceler - Markus Heitz
a. “Her şey geride değil, kursağımda kalmış”
22. Yeşimin ve Gölgenin Tanrıları - Silvia Moreno-Garcia
a. “Dün bir rüyaydı; yarın toza dönecek. Bir hiçti öncesinde; sonrasında duman olacak.”
23. Güneş Olan Kız - Shelley Parker-Chan
a. “İnsanların yüksek bir yerde durduklarında atlamak nasıl olurdu diye düşünürken duydukları o mide bulandırıcı merak...”
24. Bir Kış Gecesi Masalı (Ayı ve Bülbül) – Katherine Arden
a. “’Uyku, ölümün kuzenidir, Vasya’ diye mırıldandı Morosko, Vasya’nın başının üzerinden. ‘İkisi de benim.’”
25. Karanlık Zihinler - Alexandra Bracken
a. “Ölüler çiçek açmaz, büyümezdi.”
26. Cadının Yüreği - Genevieve Gornichec
a. "Varlığım bir rol gibi geliyor. Bir rol zaten."
27. İskandinav Mitolojisi -Neil Gaiman
a. “Sessiz kalan çok az insan hata yaparmış.”
28. On Beş Köpek ve Bir Bahis – Andre Alexsis
a. "İnsanların," dedi Apollo, "kendilerini üstün görmelerine rağmen özel bir meziyetleri yoktur."